వనజభవుండు కోపమున వాహనమైన మరాళభర్తకున్

September 15, 2009

శ్లోII

అమ్భోజినీవనవిహారవిలాసమేవ

హంసస్య హన్తునితరాం కుపితో విధాతా,

న త్వస్య దుగ్ధజలభేదవిధౌ ప్రసిద్ధాం

వౌ దగ్ధ్యకీర్తి మపహర్తుమసౌ సమర్థః.   14

చ

వనజభవుండు కోపమున వాహనమైన మరాళభర్తకున్

వనజవనీవిహారకలనంబుఁ దొలంగఁగఁ జేయుఁగాని గుం

భనమున దుగ్ధజీవన విభాగవిధాననిరూఢనైపుణి

జనితమహాయశోిభవసారము హంసకు మాన్పఁజాలునే.

బ్రహ్మ కోపముచే తన వాహనమైన హంసరాజును తామరవనములో తిరుగకుండ జేయునే గాని, పాలు నీటిని వేఱు పఱచుటవలన గలిగిన ప్రతిష్టను మాటచే హంసకు పోగొట్టగలుగునా.

బ్రహ్మదేవుడికి కూడా అలవిమాలిన పనులు కొన్ని కొన్ని ఉంటాయి అని మనకు ఇందుమూలంగా తెలుస్తున్నది.

వ్యాళం బాలమృణాళత న్తుభిరసౌ రోద్ధుం సముజ్జృమ్భ తే

July 25, 2009

శ్లోII
వ్యాళం బాలమృణాళత న్తుభిరసౌ రోద్ధుం సముజ్జృమ్భ తే
భేత్తుం వజ్రమణిం శిరీషకుసుమప్రా న్తేన సన్న హ్యతి,
మాధుర్యం మధుబిన్దునా రచయితుం క్షారామ్బు ధేరీహతే
మూర్ఖాన్యః ప్రతి నేతుమిచ్ఛతి బలాత్సూక్తైః సుధాస్యన్దిభిః. 5
మ.
కరిరాజున్ బిసతంతు సంతతులచేఁ గట్టన్ విజృంభించు వాఁ
డురువజ్రంబు శిరీషపుష్పములచే నూహించు భేదింపఁ, దీ
పు రచింపన్ లవణాబ్ధికిన్ మధుకణంబుం జిందు, యత్నించు ని
ద్ధరణిన్ మూర్ఖులఁ దెల్పు నెవ్వఁడు సుధాధారానుకారోక్తులన్.
తా.
ఈ భువిలో నెవడు అమృతధారల వంటి మాటలచే మూర్ఖులకు దెలివి గలిగింప యత్నించునో, వాడు గజేంద్రమును తామరతూడులోని దారములచే గట్టుటకు ప్రయత్నింినవాడగును; వజ్రమణిని దిరిశనపూలచే పగులగొట్ట దలంచిన వాడగును; ఉప్పు సముద్రమునకు తీపి గల్దించుటకు తేనెబొట్టును రాల్చువా డగును.

మూర్ఖుల లక్షణాలను ఇంతకంటే బాగా ఇంక ఎవరూ వివరించి ఉండరు. వారిని మార్చటం ఎంత కష్టమో ఇందు బాగా వివరింపబడింది.

జాడ్యం ధియో హరతి సిఞ్చతి వాచి సత్యం

July 6, 2009

శ్లోII
జాడ్యం ధియో హరతి సిఞ్చతి వాచి సత్యం
మానోన్నతిం దిశతి పాప మపాకరోతి,
చేతః ప్రసాదయతి దిక్షు తనోతి కీర్తిం
సత్సఙ్గతిః కథయ కిం న కరోతి పుంసామ్. 19

తే.
సత్యసూక్తి ఘటించు ధీ జడిమ మాన్చు
గౌరవ మొసంగు జనులకు గలుష మడఁచుఁ
గీర్తిఁ బ్రకటించుఁ జిత్తనిస్ఫూర్తిఁ జేయు
సాధుసంగంబు సకలార్థ సాధనంబు.
తా.
సత్పురుషుల సహవాసము జనులకు సత్యవాక్కులను గూర్చును; బుద్ధిమాంద్యమును తొలగించును; గౌరవము కలిగించును; పాపమును నశింపజేయును; కీర్తిని దెలుపును; బుద్ధిని వికసింపజేయును ; సత్సంగము సకల కార్యముల సాధించును.

అందుచేత సజ్జన సాంగత్యం ఎప్పుడూ అవసరమే. ఎవరు సజ్జనులో ఎవరు కాదో తెలుసుకోవటం లోనే మన తెలివితేటలని బాగా ఉపయోగించుకోవాలి.

శిరశ్శార్వం స్వర్గాత్పశుపతిశిరస్తః క్షితిధరం

April 21, 2009

శ్లో
శిరశ్శార్వం స్వర్గాత్పశుపతిశిరస్తః క్షితిధరం
మహీధ్రాదుత్తుఙ్గా దవని మవనేశ్చాపి జలధిం,
అధో గఙ్గా సేయం పదముపగతా స్తోక మథనా
వివేక భ్రష్టానాం భవతి వినిపాతః శతముఖః.౯
శా.
ఆకాశంబున నుండి శంభుని శిరం బందుండి శీతాద్రి, సు
శ్లోకంబైన హిమాద్రినుండి భువి, భూలోకంబునందుండి య
స్తోకాంభోధిఁ, బయోధినుండి పవనాంధోలోకముం జేరె గం
గాకూలంకష పెక్కు భంగులు వివేకభ్రష్ట సంపాతముల్.

గంగానది ఆకాశమున నుండి శివుని శిరస్సును, అందుండి హిమాలయమును, పుణ్యవంతమగు హిమాలయము నుండి భూమిని, భూలోకమునుండి మహా సముద్రమును, సముద్రమునుండి నాగలోకమును జేరెను. తెలివిమాలినవారి పాట్లు అనేక విధములుగా ఉంటాయి.
చిన్నప్పుడు స్కూలులో రిసైటేషను పద్యంగా దీన్ని నేర్చుకున్నాను. అప్పటినుండి ఈ పద్యం అంటే ఎంతో ఇష్టం. ఈ రోజుకి దీనిని బ్లాగులో పెట్టగలిగాను. చాలా సంతోషంగా ఉంది.

యదా కించిద్ జ్ఞో2హం గజ ఇవ మదాన్ధః సమభవం

April 20, 2009

శ్లోII
యదా కించిద్ జ్ఞో2హం గజ ఇవ మదాన్ధః సమభవం
తదా సర్వజ్ఞో2స్మీత్యభవదవలిప్తం మమ మనః,
యదా కించిత్కించిద్బుధజనసకాశాదవగతం
తదా మూర్ఖో2స్మీతి జ్వర ఇవ మదో మే వ్యపగతః.II౭
చ.
తెలివి యొకింత లేనియెడఁ దృప్తుఁడనై కరిభంగి సర్వమున్
దెలిసితి నంచు గర్వితమతిన్ విహరించితిఁ దొల్లి యిప్పు డు
జ్జ్వలమతు లైన పండితుల సన్నిధి నించుక బోధశాలి నై
తెలియనివాఁడ నై మెలఁగితిం గతమయ్యె నితాంతగర్వమున్.

కొంచెము తెలివిలేనప్పుడు గర్వముతో నేనుగువలె సర్వము తెలియునని గర్వబుద్ధితో పూర్వము మెలిగితిని. ఇప్పుడు విజ్ఞులగు పండితులవద్ద కొంచెము బోధ నెఱింగి తెలియనివానివలె మెలగుచున్నాను. నా గర్వమంతయు గతించినది.